พูดถึงเรื่อง "เกาะ" หลายท่านคงนึกถึงสถานที่ท่องเที่ยว มีวิวทิวทัศน์สวยงาม และเป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจ โดยอาจจะลืมนึกไปถึงความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ ความสำคัญ และความมั่นคงของชาติ คำว่า "เกาะ" ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2525 หมายถึง "ส่วนของแผ่นดินที่มีน้ำล้อมรอบโดยตลอด และมีขนาดเล็กกว่าแผ่นดินที่เป็นทวีป" ตามประมวลกฏหมายแพ่ง และพาณิชย์ บรรพ 4 เรื่องทรัพย์สิน หมายถึง "เกาะที่เกิดในทะเลสาบ หรือในทางน้ำ หรือในเขตน่านน้ำของประเทศก็ดี และท้องทางน้ำที่เขินขึ้นก็ดี เป็นทรัพย์สินของแผ่นดิน" การจัดทำทะเบียนเกาะก็คือ จัดให้มีการสำรวจรวบรวมข้อมูลเกาะต่างๆ แล้วนำมาขึ้นทะเบียนไว้ ซึ่งการสำรวจ และจัดทำทะเบียนเกาะ เริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ปี พ.ศ. 2467 ในปี พ.ศ. 2518 มีเกาะทั่วประเทศ จำนวน 771 เกาะ ใน 26 จังหวัด เป็นที่ตั้งจังหวัด 1 เกาะ อำเภอ 3 เกาะ และกิ่งอำเภอ 3 เกาะ และในปี 2546 ได้ทำการสำรวจเกาะมีทั้งสิ้นจำนวน 853 เกาะ ในพื้นที่ 30 จังหวัด เป็นที่ตั้งจังหวัด 1 เกาะ อำเภอ 6 เกาะ ประโยชน์ของการจัดทำทะเบียนเกาะ ก็เพื่อใช้ประโยชน์ในยามปกติ ไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง และในยามสงคราม หรือฉุกเฉิน โดยเฉพาะเกาะที่อยู่บริเวณชายแดน จะช่วยป้องกันปัญหาเกี่ยวกับการครอบครองเกาะ เป็นการแสดงกรรมสิทธิ์บนเกาะต่างๆ ว่าอยู่ในความดูแลรักษาของไทย ดังนั้น การสำรวจ และการเตรียมข้อมูลต่างๆ ของเกาะขึ้นไว้ จึงนับว่าเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง และข้อมูลรายละเอียดต่างๆ ของเกาะยังมีผลต่อความมั่นคงของประเทศชาติอีกด้วย

จังหวัดภูเก็ต เป็นจังหวัดเดียวของประเทศไทยที่ตั้งอยู่บนเกาะ มีเนื้อที่ 543.034 ตร.กม. แบ่งการปกครองเป็น 3 อำเภอ 17 ตำบล 103 หมู่บ้าน ประชากร 327,006 คน

อำเภอที่ตั้งอยู่บนเกาะ 6 อำเภอ ประกอบด้วย
1. อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี จัดตั้งเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2440 มีเนื้อที่ 227.250 ตร.กม. แบ่งการปกครองเป็น 7 ตำบล 39 หมู่บ้าน ประชากร 50,880 คน

2. อำเภอเกาะพะงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี แยกเป็นกิ่งอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2513 และยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2520 มีเนื้อที่ 193.000 ตร.กม. แบ่งการปกครองเป็น 3 ตำบล 17 หมู่บ้าน ประชากร 13,317 คน

3. อำเภอเกาะยาว จังหวัดพังงา แยกเป็นกิ่งอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2446 และยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2531 (รวมระยะเวลาเป็นกิ่งอำเภอ 85 ปี นับว่าเป็นกิ่งอำเภอที่ยาวนานที่สุดในประเทศไทย) มีเนื้อที่ 141.065 ตร.กม. แบ่งการปกครองเป็น 3 ตำบล 18 หมู่บ้าน ประชากร 12,929 คน

4. อำเภอเกาะสีชัง จังหวัดชลบุรี จัดตั้งเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2537 มีเนื้อที่ 7.900 ตร.กม. (เป็นอำเภอที่เล็กที่สุดในประเทศไทย) แบ่งการปกครองเป็น 1 ตำบล 7 หมู่บ้าน ประชากร 5,280 คน

5. อำเภอเกาะช้าง จังหวัดตราด แยกเป็นกิ่งอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2537 และยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2550 มีเนื้อที่ 154.800 ตร.กม. แบ่งการปกครองเป็น 2 ตำบล 9 หมู่บ้าน ประชากร 6,854 คน

6. อำเภอเกาะกูด จังหวัดตราด แยกเป็นกิ่งอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2533 และยกฐานนะเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2550 มีเนื้อที่ 162.200 ตร.กม. แบ่งการปกครองเป็น 2 ตำบล 8 หมู่บ้าน ประชากร 2,118 คน (เป็นเกาะสุดท้ายแห่งน่านน้ำตะวันออกไทย)